Circulaire Floriade

Werk
22 oktober 2021

Cobouw 20 oktober 2021

Van de Floriade mag na afloop niets overblijven

De zevende Floriade, die van 14 april tot 9 oktober 2022 in Almere wordt gehouden, staat in het teken van duurzaamheid, circulariteit en ‘biobased’ bouwen. Daarbij wordt de lat hoog gelegd: als het evenement achter de rug, mag er niets aan bouwmaterialen achterblijven.

Door Johan Nebbeling

Behendig manoeuvreert Almeerder Theo Holtslag, gepensioneerd vrijwilliger bij de Floriade-organisatie, zijn golfkarretje over het Floriadeterrein dat nog volop in aanleg is. Verspreid over het 60 hectare grote gebied planten tientallen groenwerkers bomen, struiken en planten.

De voormalige fiets- en voetgangersbrug over de A27 bij Vianen krijgt een tweede leven op de Floriade. Foto: Johan Nebbeling

Van de ‘paviljoens’ van de deelnemende landen en organisaties is nog geen spoor te bekennen, die worden de komende maanden opgetrokken. Maar Theo weet wel waar ze komen. Hij wijst. “Kijk, daar bij die stalen bogen met dat groen komt het paviljoen van Frankrijk. “En op dit perceel staat straks het Chinese paviljoen. Die willen natuurlijk altijd het grootste.”

Over ruim een half jaar, van 14 april 2022 tot 9 oktober van dat jaar, vindt hier aan de rand van het Almeerder Weerwater de zevende editie van de Floriade plaats, de wereldtuinbouwtentoonstelling die eens in de tien jaar wordt gehouden. Naar schatting twee miljoen bezoekers uit binnen- en buitenland zullen hun opwachting maken. Veertig landen en tientallen bedrijven en organisaties presenteren zich met de nieuwste, meest innovatieve ‘groene’ ontwikkelingen. De Floriade is een showcase van wat de mens op ‘groen’ gebied vermag.

Growing Green Cities is het thema. Met andere woorden: hoe kunnen we steden wereldwijd groener, aantrekkelijker en leefbaarder maken voor een almaar groeiende stedelijke bevolking? Duurzaamheid staat centraal, van voeding tot energie, van bebouwde omgeving tot transport en levenswijze.

Herbruikbaar

Om te beginnen op de Floriade zelf die zich nadrukkelijk als ‘circulair’ afficheert. Ofwel: vrijwel alle (bouw)materialen voor de inrichting van het terrein zijn herbruikbaar, zodat als de Floriade achter de rug is er geen of amper afvalstromen zijn.

“We streven ernaar om 100 procent circulair te zijn, maar dat is niet altijd te realiseren”, zegt Mayte de Vries, adviseur duurzaamheid van de BV Floriade. “We kunnen bijvoorbeeld niet afdwingen hoe andere landen hun paviljoens bouwen. Dat verbieden de reglementen van het Bureau International des Exhibitions en The International Association of Horticultural Producers (IAHP). Maar we dringen er natuurlijk wel bij hen op aan zo circulair mogelijk te bouwen en daar luisteren ze ook wel naar.”

In ieder geval een aantal landen komt met opzienbarende, vernieuwende oplossingen die ook voor de bouwwereld zeer interessant kunnen zijn, weet De Vries: “Het paviljoen van Qatar bijvoorbeeld wordt 3D-geprint, waarvan het laatste deel hier ter plekke.”

Artist’s impression van het paviljoen van Qatar, waarvan de vormgeving is gebaseerd op de traditionele bouwvormen van het land (pigeon towers), maar die 3D-geprint wordt met duurzame materialen.

Overigens speelt de gebrekkige beschikbaarheid en de oplopende prijs van bouwmaterialen ook de Floriade parten. “Veel gebouwen die hier verrijzen zijn semipermanent en vaak in hout opgetrokken. Maar hout is erg duur en het aanbod van kwalitatief goed hout is beperkt. Dat betekent hogere kosten voor veel deelnemende landen.”

Eigen houtvoorraad

De Floriade zelf en partners kunnen beschikken over een eigen houtvoorraad van essenhout, afkomstig van bomen uit de talrijke bossen rond Almere en de stad zelf. “Die hebben de laatste jaren te kampen met de essentaksterfte, waardoor veel bomen afsterven en gekapt moeten worden. Een geluk bij een ongeluk, want waar mogelijk gebruiken we dat hout voor onze paviljoens. Dat sluit ook aan bij de gedachte dat, als je circulair wil zijn, je je grondstoffen zoveel mogelijk uit de directe omgeving moet halen. Dat geldt bijvoorbeeld ook voor de voedingsmiddelen die op de Floriade worden aangeboden. Die komen zoveel mogelijk van boeren uit de polder en onze eigen Almeerse stadslandbouwprojecten.”

Van de zestien ‘eigen’ bouwwerken op het Floriadeterrein springt vooral het rijkspaviljoen van de Dutch Innovation Experience in het oog. Dat zal grotendeels worden opgetrokken met gecertificeerd hout uit de bossen van Staatsbosbeheer. 95 procent van de gebruikte bouwmaterialen zijn biobased. Het ontwerp van DP6 Architecten wordt uitgevoerd door de Noordereng Groep uit Ede en moet een toonbeeld zijn voor toekomstige woningbouw in Nederland.

Voor de bouw wordt de door Noordereng ontwikkelde circulaire ‘HoutKern Bouwmethode’ gebruikt. Het gebouw wordt aangeleverd in modules en op het terrein samengesteld. In theorie kan met deze bouwmethode tot 80 meter hoog worden gebouwd. De Houtkern Bouwmethode zou niet alleen 20 procent goedkoper zijn dan traditionele bouw, maar ook de helft sneller gebouwd kunnen worden en aanzienlijk besparen op CO₂-uitstoot.

Circuloco

Tot de ‘icoonprojecten’ van de Floriade rekent De Vries ook Circuloco, het paviljoen dat door ondernemers van het nabijgelegen bedrijventerrein De Steiger wordt neergezet en waarin lokale bedrijven hun (circulaire) diensten en producten aan het publiek tonen.

“Het leuke van dit gebouw, dat deels uit Almeers essenhout zal bestaan, is dat de vorm mede zal worden bepaald door het aanbod van bouwmaterialen. Zo staat nog niet vast welke vorm de kozijnen krijgen, omdat de bouwers daarvoor restmaterialen willen gebruiken en dus afhankelijk zijn van het aanbod van gebruikte kozijnen.”

Onder de naam Bruggencampus vormt de Floriade ook een oefenterrein voor experimenten met circulaire en ‘biobased’ bruggen. Binnen die campus werken (lokale) overheden, bedrijfsleven, ontwerpers, onderwijsinstellingen en wetenschappers nauw samen om nieuwe, innovatieve materialen en bouwmethoden voor bruggenbouw te ontwikkelen en te beproeven.

De uitkomst kan van groot belang zijn voor de manier waarop in de nabije toekomst nieuwe bruggen en viaducten worden gebouwd of bestaande opgeknapt. Alleen al de komende twintig jaar zijn 40.000 bruggen en viaducten in Nederland toe aan vervanging of groot onderhoud.

Weerwaterbrug

Een voorbeeld van zo’n innovatie is de onlangs opgeleverde Weerwaterbrug, een fiets- en loopbrug die grotendeels is opgetrokken uit geopolymeerbeton ofwel cementloos beton. Dit beton is samengesteld uit de reststromen van bouwmaterialen van de gemeente Almere. Het is voor het eerst in Nederland dat een brug van dit materieel – waarmee ook nog eens 65 procent op de CO₂-uitstoot wordt bespaard – is gebouwd. De brug is dus eigenlijk opgebouwd uit bouwpuin en heeft daarom als bijnaam ‘Puinbrug’.

Hetzelfde geldt voor de ‘Beverbrug’, een geopolymeerbrug voor zwaarder verkeer die ook van afgedankte bouwmaterialen uit Almere is gebouwd. Via groenstroken aan de zijkant, neemt de brug CO₂, fijnstof en water op. “Vanwege dat absorberende vermogen noemen we deze brug ‘de spons’”, zegt De Vries. De slinger in de brug is erin aangebracht om een beverburcht te ontzien.

De ‘Beverbrug’ loopt in een bocht om een beverburcht te ontzien en is gebouwd van geopolymeer. Foto: Johan Nebbeling

Beide bruggen zijn ontworpen door de Almeerse architect René van Zuuk en gebouwd door het Almeerse bouwbedrijf Reimert. Zij waren de winnaars van een innovatieve manier van aanbesteden, waarbij drie gemengde teams van aannemers en experts samenwerkten. De niet-winnende ontwerpen zijn niet verloren gegaan, maar worden, net als de winnende ontwerpen, beschikbaar gesteld voor de hele sector zodat die er zijn voordeel mee kan doen.

Ook krijgt de Floriade een zogeheten ‘biobased’ brug, die is ontworpen door de TU Eindhoven. Deze fiets- en wandelbrug zal worden gemaakt van natuurlijke materialen: een composiet van vlasvezels en hars dat voor minimaal 30 procent uit natuurlijke oliën bestaat. Het wordt een van de eerste biobased bruggen ter wereld en geldt daarom als een belangrijk experiment. De brug wordt voorzien van sensors die het gedrag continu monitoren.

Ten slotte heeft Dura Vermeer een 80 meter lange ‘tweede leven’ brug aangelegd, die grotendeels bestaat uit oude brugdelen van een fiets- en voetgangersbrug over de A27 bij Vianen. De brug werd weinig gebruikt en in 2019 afgebroken, maar Dura Vermeer sloeg de gedemonteerde brugdelen op en gebruikt ze nu dus opnieuw op de Floriade.

Woonwijk

De meeste bruggen op het Floriadeterrein zullen na afloop blijven liggen, maar vrijwel andere gebouwen worden afgebroken en elders opnieuw opgetrokken, zegt De Vries. “Bomen en planten blijven staan. Ze vormen samen een arboretum dat op alfabet is gerangschikt naar hun botanische namen. Op de vrijkomende kavels wordt de groene en duurzame woonwijk Hortus gebouwd.”

Vrijwilliger Theo Holtslag gaat daar niet wonen, maar bij de Floriade zal hij zeker van de partij zijn. Al was het maar om de groenten uit zijn volkstuintje aan te bieden aan de vier restaurants op het Floriadeterrein.

Dat heeft hij laatst ook al gedaan bij het Food Forum dat zich richt op het promoten van eetbare producten en voedingsmiddelen uit Flevoland. Het Food Forum is een van de permanente gebouwen die na de Floriade blijven staan. “Tomaten, courgettes, ze waren er blij mee. Wat ik ervoor wilde hebben? Doe maar een lekker bakkie cappuccino, zei ik.”

Naar homepage