De ABP-affaire, Nieuwegein en ik

Blog
1 november 2021

Opeens was de ABP-affaire ook in Nieuwegein

Corruptie en machtsmisbruik: zo halverwege de jaren tachtig ging er geen dag voorbij of het nieuws ging over wat ‘de ABP-affaire’ heette. Hoge functionarissen van pensioenfonds ABP zouden tientallen miljoenen guldens smeergeld hebben ontvangen van bouwbedrijven en projectontwikkelaars in ruil voor opdrachten. Ook Nieuwegein en Cityplaza speelden een rol in die affaire.

Met mijn collega Louis Engelman bezocht ik in het najaar van 1986 een cafeetje in het Maarssense winkelcentrum Bizonspoor. Louis was een door de wol geverfde verslaggever van het Utrechts Nieuwsblad, ik was als beginnend verslaggever verantwoordelijk voor de berichtgeving over Nieuwegein.

Aanleiding voor ons bezoek was een tip die Louis had ontvangen: de Nieuwegeinse wethouder Wim Hagenaar van Volkshuisvesting was regelmatig in het Maarssenbroekse cafeetje gesignaleerd. Hij had er ontmoetingen met directieleden van bouwbedrijf Nelissen.

De relatie van Louis, die goed was ingevoerd in de bouwwereld, had die functionarissen herkend, vertelde hij ons toen we hem thuis bezochten. “Ik vond het raar en vroeg me af waarom een Nieuwegeinse wethouder in Maarssenbroek besprekingen hield met bouwondernemers”, zei hij. Ja, dat wilden wij ook wel eens weten.

Besprekingen

Om de tip te verifiëren reden we naar Maarssenbroek. Het was rustig in de zaak, die verder niet zoveel voorstelde. Nadat we een kopje koffie hadden besteld en een tijdje rondgekeken, vroegen we de jonge uitbater of hij mijnheer Hagenaar kende. “Zeker”, zei hij. “Dat is toch die Nieuwegeinse wethouder? Hij komt hier vaak voor zakenbesprekingen. Aardige man.” Meer kon de uitbater ons niet vertellen, maar in ieder geval hadden we een bevestiging dat de tip klopte.

Dat was van belang, omdat wethouder Hagenaar rond die tijd werd genoemd in verband met de ABP-affaire die toen volop in het nieuws was. De ABP-affaire kwam erop neer dat een hoge bestuurder van het pensioenfonds, Masson, samen met ‘zakelijk adviseur’ Van Zon miljoenen guldens aan smeergelden had ontvangen van bouwbedrijven in ruil voor opdrachten. Het ABP investeerde op grote schaal in nieuwbouwprojecten. Aannemersbedrijven hadden er dus belang bij om de top van het pensioenfonds te vriend te houden.

Strafzaken

Tegen Masson en Van Zon liepen strafzaken die zich jaren zouden voortslepen. Opeens dook daarin ook de naam van de Nieuwegeinse wethouder Wim Hagenaar op. De officier van justitie, J. Laumen, zei tijdens een zitting van de rechtbank van Maastricht dat Hagenaar ‘een zeer bedenkelijke rol had gespeeld bij de bouw van een nieuw stadscentrum in zijn gemeente’. Dat nieuwe stadscentrum was Cityplaza, die gemeente was Nieuwegein.

Volgens de officie van justitie had Hagenaar ‘buiten het college van burgemeester en wethouders om’ aan meegewerkt ‘dat deze omvangrijke opdracht mede werd gegund aan bouwbedrijf Nelissen’. Hagenaar zou, aldus de officier van justitie, daartoe in 1982 een bijeenkomst hebben georganiseerd waar werd besloten dat niet alleen bouwbedrijf Wilma, zoals oorspronkelijk de bedoeling was, maar ook Nelissen het Nieuwegeinse stadscentrum zouden bouwen. Masson en Van Zon zouden samen 400.000 gulden smeergeld voor hun ‘bemiddeling’ hebben ontvangen.

Bekokstoven

Buiten het college van B en W om? Louis en ik legden onmiddellijk het verband met dat cafeetje in Maarssenbroek. Waarom zou een Nieuwegeinse wethouder daar in vredesnaam gesprekken houden met vertegenwoordigers van bouwbedrijven? Wilde hij niet gezien worden? Had hij wat te verbergen? Was hij wat aan het bekokstoven?

Een andere Nieuwegeinse wethouder, Gert Jan ter Stege, bevestigde desgevraagd dat hij niets wist van die gesprekken in Maarssenbroek van zijn collega. Wat des te opvallender was, omdat Ter Stege als wethouder van Economische Zaken ook verantwoordelijk was voor de ontwikkeling en bouw van Cityplaza. Ter Stege was dan ook verontwaardigd over de actie van zijn collega, waaraan hij – zo viel wel uit zijn woorden op te maken – overigens een hekel had.

Uiteraard legden we onze vragen voor aan wethouder Hagenaar. Hij ontkende niet dat hij in het cafeetje afspraken had gehad met directeuren van bouwbedrijf Nelissen. Maar, zei hij, die afspraken had hij daar gepland om de eigenaar van de zaak, een familielid, te helpen.

Dat hij voor Nelissen had geregeld dat dat bouwbedrijf, tegen alle afspraken in, toch mee zou bouwen aan Cityplaza ontkende hij, waarmee hij de essentie van de beschuldigingen van officier van justitie Laumen ontkende. Maar, gaf hij toe, hij had wel diverse keren op externe locaties met vertegenwoordigers van beide bouwbedrijven gesproken. Zoals hij vaker met partijen overlegde buiten het gemeentehuis. Een verklaring waarom hij de overige leden van het college niet over die gesprekken had geïnformeerd, gaf hij niet.

Sisser

De hele ABP-affaire, die jarenlang het nieuws had beheerst, liep uiteindelijk af met een sisser. De hoofdverdachten Van Zon en Masson werden, na een aanvankelijke veroordeling door de rechtbank in Maastricht, in 1988 door het gerechtshof in Den Bosch in hoger beroep op alle punten vrijgesproken wegens ‘gebrek aan bewijs’. Ook de overige verdachten kregen vrijspraak.

Ook voor de Nieuwegeinse wethouder had de affaire geen gevolgen. Wethouder Hagenaar was, ondanks de dreigende woorden van officier van justitie Laumen, geen verdachte en werd niet strafrechtelijk vervolgd. Hij werd alleen, net als zijn collega Gert Jan ter Stege, gehoord als getuige.

In de gemeenteraad werden nog wel wat kritische vragen gesteld door de oppositie, maar daarmee hield het op. Ook het college van Burgemeester en Wethouders, dat onder leiding stond van de autoritaire burgemeester Flik, was er kennelijk snel uit: niets aan de hand. Hagenaar bleef wethouder van Volkshuisvesting tot 1990. Niet lang na zijn  afscheid overleed hij.

Voor mij hadden de artikelen die Louis en ik schreven voor het Utrechts Nieuwsblad over de betrokkenheid van Wim Hagenaar tot gevolg dat mijn verhouding met het college van burgemeester en wethouders praktisch onwerkbaar werd. Vooral burgemeester Flik nam mij de berichtgeving zeer kwalijk, hoewel ik toch gewoon deed waarvoor ik werd betaald.

Vinger

Wat zich precies heeft afgespeeld rond de bouw van Cityplaza is nooit duidelijk geworden. Feit is dat het winkelcentrum annex stadscentrum werd gebouwd door een combinatie van de aannemers Wilma en Nelissen en niet alleen door bouwbedrijf Wilma, zoals oorspronkelijk het plan was.

Nooit is ook duidelijk geworden wat er precies is gebeurd in dat cafeetje in Maarssenbroek en waarom wethouder Hagenaar handelde zoals hij deed. Zelfs mijn gedreven en ter zake zeer deskundige collega Louis Engelman, die nu voor een Utrechtse website verdachte affaires in de bouwwereld aan het licht brengt, kreeg er de vinger niet achter. Het blijft dus speculeren.

Steekpenningen

Hoe dan ook was de rol van Wim Hagenaar dubieus of op z’n minst opvallend. Toch geloof ik niet hij in ruil voor steekpenningen handelde. Hij was er de man niet voor, al kun je dat nooit met zekerheid zeggen. Wim Hagenaar was een aimabele persoon met een groot hart voor volkshuisvesting. Maar hij was ook een snelle jongen met een vlotte babbel.

Een macher, een dealmaker vond hij zichzelf. Hij liet zich er graag op voorstaan dat hij dingen voor elkaar kreeg die anderen niet voor elkaar kregen. In de media presenteerde hij het ene na het andere wilde toekomstplan, zoals de komst van een helikopterhaven in Galecop. Maar na die presentatie van dat plan werd er nimmer meer iets over gehoord. Zoals voor de meeste van zijn plannen gold.

Ik denk dus dat het zo zit: Wim Hagenaar heeft met zijn bewijsdrang en zijn grote ego zijn hand overspeeld. Te goeder trouw, maar onnozel, heeft hij zich laten misbruiken door de grote, geslepen jongens uit de bouw- en aannemerswereld. Handig, zo’n wethouder, die druk op de ketel kan zetten.

De bouw van Cityplaza had als gevolg van de economische crisis van begin jaren tachtig grote vertraging opgelopen. Ik denk – en ook dat is pure speculatie – dat Wim Hagenaar hoopte dat hij met een eigenhandig gesmede deal Nieuwegein eindelijk het stadshart zou kunnen geven waar de stad naar smachtte. Hij zou het wel even regelen en dan zou hij, de oud-gymnastiekleraar, de redder van Nieuwegein zijn geweest.

Helaas voor hem pakte het dus anders uit dan. Al kwam dat stadshart er wel, gelukkig.

Naar homepage